Bat

TT279 reliëf uit graf van Pabasa, ketting met Bat, foto: Petra LetherDe naam van de godin Bat zou vertaald kunnen worden met vrouwelijke kracht, vrouwelijke spirit.

Bat was een koegodin. Vooral tijdens de Predynastieke Periode lijkt zij een belangrijke godin te zijn geweest. De herkomst van deze godin is niet duidelijk, mogelijk dat zij haar roots heeft in Mesopotamië. Zij komt voor op een aantal Predynastieke objecten zoals bijvoorbeeld het Narmerpalet. Verondersteld wordt dat zij vanwege dit soort mythologische afbeeldingen, in die tijd vrijwel zeker een belangrijke, hemelse koegodin was. Dat zij in mythologisch opzicht een rol van importantie speelde blijkt ook uit de vermelding van haar naam in de Piramideteksten. Zij wordt daar 'Bat met de twee gezichten' genoemd, verwijzend naar de dubbele afbeelding op voorwerpen zoals bijvoorbeeld op een sistrum. Dit is een soort ratel die in het oude Egypte als muziekinstrument dienst deed. Het bovenstuk van dit instrument was voorzien van koeienkoppen zowel aan de voor alsook aan de achterzijde. Het is tevens een attribuut dat typerend is voor de koegodin Hathor, de godin die later in de geschiedenis van Egypte zo'n belangrijke rol heeft gespeeld. Gebleken is dat de rol van Bat ook van belang is geweest bij de hereniging van Egypte. Zij is afgebeeld in een pectoraal (een soort ketting dat op de borst wordt gedragen) dat dateert uit de 12e dynastie en wordt daarbij geflankeerd door de goden Horus en Seth. Horus en Seth waren al lange tijd in een moeilijke strijd verwikkeld en Bat zou hen hebben verzoend.

Beeld van Menkaura met rechts de gouwgodin Bat, Egyptisch Museum CaïroBeeld van Detail van beeld Menkaura met gouwgodin Bat, Egyptisch Museum CaïroDe godin is niet vaak afgebeeld, maar was van grote invloed op de cultus rondom de godin Hathor. Zij onderscheidde zich uiterlijk duidelijk van deze godin. Ze heeft een menselijk gezicht, met koeienoren en horens die meer vanuit haar slapen lijken te komen in plaats van de bovenkant van het hoofd. Bovendien krullen zij meer naar de binnenkant, in tegenstelling tot die van Hathor die meer naar buiten krullen. Haar hoofd is vaak op een soort staaf geplaatst. Het geheel doet denken aan de sistrum. Men veronderstelt dat het ook de godin Bat is die staat afgebeeld op het Narmerpalet. In dat geval zou zij ook de godin kunnen zijn geweest die op een nog ouder palet staat afgebeeld. Bij deze godin zijn, in dit geval, tevens sterren te zien op de punt van de horens en op haar hoofd, een verwijzing die de associatie van de koegodin met de hemel aangeeft. Palet met Bat, Egyptisch Museum CaïroSommige wetenschappers veronderstellen dat de sterren en de vormgeving van deze afbeelding echter verwijzen naar het ovarium van de vrouw, iets waar verder geen concrete aanwijzingen voor bestaan.

Tijdens het Middenrijk is de cultus van Bat volledig opgegaan in de cultus van de andere koegodin Hathor. Het is haar beeltenis die uiteindelijk is vereeuwigd op de vele Hathorzuilen.

Bat heeft zeker ook een beschermende functie gehad, daar zij ook wel als amulet werd gedragen. Voorts was Bat gedurende vele eeuwen verbonden aan de 7e gouw van Boven-Egypte, in de omgeving van het huidige Nag Hammadi, waar haar cultus bekend stond onder de naam 'het huis van de sistrum'. Maar, zoals gezegd, tijdens het Middenrijk nam Hathor haar attributen en identiteit over en werd een van de belangrijkste godinnen van het oude Egypte en tevens de godin van de 6e gouw van Boven-Egypte. Bat verdween volledig naar de achtergrond.

 

Bronnen: The Routledge Dictionary of Egyptian Gods and Goddesses, G. Hart: The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt, R. Wilkinson